Distractions : The Real Goal Killers # 1


Have you ever seen a Steeplechase race in the Olympics or any other athletics event? The steeplechase is an obstacle race in athletics, where athletes have to cross several barriers to complete the race & achieve their goals. A 3,000 meters’ steeplechase is defined in the rule book as having 28 barriers and seven water jumps.

If you observe carefully, like every other race there will be few athletes who enjoy completing this race while few of them get tired, feel fatigue, get several cramps & in the end fall down while jumping on any of the barriers. To complete such a race with so many barriers & obstacles, the athletes train themselves every single day in order to be fit, focused & most of all to improve their competency to overcome all those obstacles.

The key towards staying inspired for such a training is burning desire to win, awareness of the obstacles involved & will to improve their competencies to overcome these obstacles.
In our respective lives, in order to succeed, to achieve any life goal & to complete the race we also need to overcome certain barriers on a daily basis. As in steeplechase you can see the barriers clearly, whereas in our day to day life we chose to ignore them because we ourselves create those barriers & get distracted.

In my opinion below are the self-made barriers that causes distraction on daily basis in our race to achieve our life goals-

  1. Mobile phones
  2. Social Media Platforms
  3. Television
  4. Clutter
  5. Relationship issues
  6. Past failures  
  7. Addictions – Alcohol, Smoking, Tea, Coffee
  8. Excessive partying 
  9. Gossip
  10. Comfort zone mindset & Procrastination


Let us look at these barriers & distractions in some details

1.Mobile Phones –

Believe me nothing has created more distraction than this small appliance called mobile phone in the last 10 years in our daily life. People of all ages like students, professionals, non-professionals & even retired personnel are equally addicted to mobiles now.

When I say addiction it means, keeping mobile near to you always, carrying it from one room to another even though it’s not required, watching complete season of a web series in one go, paying attention to its blank screen even though we are in a serious conversation with someone, taking photographs of the delicious food instead of enjoying it & most importantly feeling of urge to check the mobile when you hear a message tone.

If you are experiencing any of the above symptoms that means you are completely addicted to your mobile phone.

Just by observing your own behavior closely you will realize, your mobile phone is actually creating a lot of distractions towards focusing on certain tasks & your distracted mind is struggling & taking too much time completing certain tasks. Such delays in task completion causes piles of unfinished work at the end of the day & results in a lot of stress.

Even though we are working real hard every day, such stress caused by unfinished work delays gratification & also creates future barriers in focusing & planning for long term goals.

Looking at all these symptoms, there are so many mobile DE addiction centres & therapies operational around the world. So, if you genuinely wish to take control of your day’s activities & regain the lost focus, start using your smart phone in a smarter way.

You can try below ideas-

  • Decide specific timing in a day to watch your favorite shows.
  • When spending time with your partner & kids try to keep mobile in a different room.
  • Keep mobile away while eating, watching TV or while doing any activity where mobile is not a necessity. Enjoy that particular moment completely without distractions.

2.Social Media- 

 This is one tool if used properly can create miracles for you or else you will never get any idea how badly you have wasted your time in it.

I personally stopped using “Facebook” in 2012 & recently reactivated my profile. The reason to stop using Facebook was simple, I was spending hell lot of time on it during my working hours. It created enough distraction for me, my performance & behavior was badly affected in office & in personal space too.

There is a race on for everyone on such social media sites to prove how intelligent & knowledgeable they are. In India, other than sharing happy memories & cultural event photographs on social media, the favorite pastime of people is posting on social media sites about their views on politics, religion & national security affairs.

I really wonder, how come anyone becomes so desperate & intelligent to talk on politics, religion & national security matters on social media sites. Also, people who invest their maximum time in posting such matters go to an extent that they start fighting with their own friends if they have different opinions about the matter.

The problem with such social media platforms is, they are simply addictive. Youngsters keep posting on such platforms in anticipation of appreciation & likes for their posts. If they get less likes & comments, it’s very easy for them to get demotivated. At times, so many of them feel inferior only because their friends seem far happier & fulfilled in the photographs that they post on their profiles.

In critical times like what we are facing due to Covid -19, we need to focus on improving our competencies to stay on track to our goals.

So one needs to understand, is it really worth to spend this much of their time & energy on social media platforms which compromises on their daily tasks & in the long run on their life goals.

Such social media platforms are good till we use them to connect with our friends & for sharing happy moments.  Let us draw a boundary for their usage & get our focus back on our goals.


I still remember how I closely watched each & every match of the 2003 Cricket world cup even though it was colliding with my graduation final year exams. The reason I used to give to my parents for watching TV was, it relieves study stress & I feel fresh after that. It was a complete lie & the effect is visible in my above average final year grades.

There were so many of my friends who were glued to the TV & they became couch potatoes with this routine. All they were doing is keeping a study book in one hand & TV remote in another. We were giving exercise to our thumbs only by changing TV channels frequently from 1-100. It not only wasted our precious time but also hampered our ability to focus & concentrate on one single task.

Nowadays there is a decline in TV viewership, thanks to many entertainment applications available in mobile phones. But still there are viewers who continue to enjoy family drama serials, heated debates on news channels & few of the TV reality shows. Sometimes the craze goes up to the level that, family starts debating on political views after watching heated debates & sometimes the kids stay deprived of their food since the family has completely lost their mind in watching TV series.

Let us understand, watching TV with family should be a joyful time where the entire family sits together, laughs, shares their day and enjoys the time. This quality time spent with our loved ones should encourage us more for the next day’s hard work rather than spoiling it by debating on irrelevant political issues. If we can use this time properly watching television won’t be a distraction & it will definitely help us in a better way.

In this part 1 of my article, I have discussed the first three contributors which distracts us from our goals & attaining success. I shall discuss the rest of the contributors & shall try to throw some light on how to attain our focus back in Part 2 of this article.


Kindly comment below your views about the article and please do share any of your experiences regarding distracting factors in your life.


To read my last article, kindly click on the link Create Your Personal Success Journal to Learn & Grow


II अवधूत चिंतन श्रीगुरुदेवदत्त II


Create Your Personal Success Journal to Learn & Grow


In my previous two articles, I wrote about positive side of lock down & how to plan a budget to tackle any contingency that may arise due to this Covid-19 critical situation.  You can read both these articles by clicking below-


Many of us might have seen the movie “The Greatest Game Ever Played”, it’s based on Golf & specifically US championship golf. They have a dialogue in that –

“There are only two types of players in this world, one who keep their nerves under control & win championships & others who do not”  

How many of us can keep their nerves under control while facing challenging situation?

To handle the challenging situation that has arisen due to Covid-19 pandemic globally, one will need immense self-control & awareness. To keep nerves under control, it takes immense preparation & knowledge of self-strengths & weaknesses.


How to keep track of our Strengths & Weaknesses – 

Recently I got an opportunity to present my “Selling Experience” to my team mates, thanks to lock down & work from home routine. Many of us who are working from home during lock down are attending number of virtual meetings & training sessions.

My team mates also thought of an idea that, every team member will present one topic each relating to job skills & rest others can benefit from the session.

I am working as a sales professional since last 18 years, so my team mates wanted me to present on the topic of “Selling Experience”.

Out of so many successful projects I had handled, I specifically chose six of them to present to my team.

The idea was to share how these projects were tough & unique, what were my strategies at various stages of those projects & most importantly what were the key learnings from these successful projects which helped me to grow in my career.

My presentation went well & everyone liked it. Moreover, some of my colleagues asked me how could I remember so many details about projects that happened nearly 10-12 years ago. I simply replied, by maintaining a “Success Journal”. Many successful men and women have kept personal journals & fortunately I am one of them.

As a young sales professional, I was going through extreme demotivation & frustration. The reason was, I chose to drop out from college post-graduation due to financial challenges & the situation forced me to work as a sales professional.

The one thing that kept me hanging on was through the writing and reviewing of entries in my personal journal. Knowing how far I’ve grown was the fuel that helped me grow further.

The habit of thinking on paper contributed the most in my career. Writing down all the plans that comes to mind along with steps to execute the plan, always paid high dividends. It not only saved my time during execution but also provided much needed motivation & clarity throughout my career.

As I started getting orders & winning big projects, I use to write down in my journal about challenges faced, preparation done, my response to difficult customer objections, after sales strategy & key learnings of the selling process.

These notations in my journal kept me guiding through difficult phases when sales were down & it helped me immensely to come out of feeling of failure when I lost few of the very important projects.

At certain point, I wrote about my thoughts, feelings, inspirational quotes, goals, people & events around me in my journal. The idea was to get more clarity & confidence through writing all the experiences.

Maintaining record of your success & areas of strength always help in long run. It also guides you towards your areas of development.


Benefits of Creating Personal Success Journal –

You can use a physical journal, a blog or a plain text editor on your computer — it really doesn’t matter. But use it to reflect on, develop and prioritize your personal set of values, goals and most importantly, learning experiences. You can use it to capture ideas, new skills, different strategies learned, situations you are facing, questions about yourself and answers you come up with.

Your journal can become a great tool in tapping so many new ideas, goals, plans & inspirational thoughts. Additionally, it becomes very important for you to be able to keep a record & refer back to it when required. References can help you to become resilient and flexible in times of challenges.

If you had faced a bad experience or a failure & overcame it in the past, the journal can help to remind you about your successes or the learnings from such experiences, if another challenge confronts you in your life.

Remember every challenging situation provides an equal opportunity to learn & grow from it. But for that, you should have the clarity about your actions, strengths & areas of development. One can get ready reference about their own qualities if they maintain such a journal for themselves.

We all are currently facing the extreme negative impact of Covid-19 pandemic. The world will not be the same after this lock down for working professionals.

As many companies & employers are facing huge business losses & economy slowdown is predicted on the cards, there could be mass employee layoffs & no one knows how long this recession may last.


This ruthless situation when there are constant rejections, can lower any person’s self-confidence & can turn that person low on self-esteem.

Building your strengths is surely a great way to increase your self-esteem & for that you must know your areas of development & ways to grow on them.

Your personal success journal can be an excellent tool for helping you to understand your strengths & areas of development.

Do let me know your feedback about the article in comments box below & some of the experiences you felt by creating Personal Success Journal
II अवधूत चिंतन श्रीगुरुदेवदत्त II

Budget Planning to tackle lock down crisis


In my article Lock Down! The PAN INDIA Big Boss!! , I spoke about the positive side of the Lock Down & how we all still have our precious blessings of food, clothing, shelter & our loved ones around.

I spoke about making a list of things & assets that we still have with us. This gives us immense confidence while handling day to day tasks during this challenging time. Also, I urged the readers, to revisit & rework financial priorities & investment plan.

In current scenario there are two reasons why all of us need to rework financial priorities-

  1. Some of us might be facing cash crunch due to stretched lock down
  2. To stay prepared for future the financial fall out if any

No one clearly knows what financial implications we may face after this Covid-19 lock down situation. However, there are few financial experts who are predicting that, common citizens may face worst effects of this situation due to huge business loses and slow down & it will take nearly 18-24 months for complete economy revival.  To cope up with this, companies may plan cutting employee salaries or lay off their employees.

Also, some of the investments are also at risk. Many of us might be aware, globally reputed & India’s 9th largest Mutual Fund house “Franklin Templeton” announced on April 24th that, they are winding up six debt mutual fund schemes. Debt schemes are considered low risk & stable investment option for mutual fund investors. As India has taken the massive economic hit due to lock down, investors started pulling their money out from these debt schemes as they needed cash or they were concerned for their invested money.

This surprising “winding up” decision by Franklin Templeton has sent shock waves across the market & public at large. Seasoned Investors who usually love to invest in market slowdown are also waiting for this time to pass now. The reason is quite obvious; no one knows what will happen next & no one also wants to land up in financial contingency scenario.

So, in case there is some financial contingency then, “How do we plan to handle it? “

The answer is simple, by planning well in advance for it & staying disciplined towards the planning. Considering the period from today for next 18-24 months, we can work upon certain things. In depth financial planning will definitely help to keep us on track & it will offer certain peace of mind too.

You can do your own financial planning by below steps-

  1. Evaluate your present financial situation
  2. Set financial goals & prioritize them
  3. Understand cash flow & make a budget plan
  4. Analyze your life, health & general insurance needs
  5. Monitor your financial situation periodically
  6. Create an Emergency Fund


Let us look into above steps in some detail –

Evaluate your present financial situation

When you decide to start financial planning, the first thing you need to know is what is your current position. Understanding your strengths & weaknesses will assist you in taking better financial decisions. In order to do this, you need to record regarding below aspects in a systematic manner-

  • Personal details & dependents details
  • Health related information of self & dependents
  • Your assets & liabilities like loan repayment installments & credit card bills
  • Insurance details (Life, Health & General insurance)
  • Existing investments & asset allocation
  • Plan for major developments expected in coming time like marriage, child birth etc.

Set financial goals & prioritize them

Goals & objectives provide a focus, purpose, vision & direction for the financial planning process. So, when we are planning for next 18-24 months, it is very important to determine clear & specific goals. Once you decide on the goals that you want to achieve, prioritize them.

In order to prioritize your goals, it is important to understand the difference between ‘needs’ & ‘wants’. Needs are things you must have to live such as food, clothing & shelter. Wants are things you would like to have but do not need in order to live.

Everyone must understand this, there is a high chance that we may go for unnecessary shopping once this lock down is lifted. We all are under lock down since so many days & may end up spending much more than needed. So, please understand the difference between your needs & wants & then make shopping list before you leave your home.

Understand cash flow & make a budget plan

In simple terms, cash flow refers to the inflow & outflow of the money. It is a record of income & expenses. The purpose of cash flow planning is to ensure a surplus. To control expenditures & to prevent debt traps one must have proper budget plan.

Budgeting is the best & most practical way of tracking spending. A budget helps you ensure that your income & expenses match. Budgeting also makes it easy to figure out the adjustments needed in spending habits.

Below are the steps involved in making a budget-

  • Income

The Firsts step is to list the sources of income. Income that is regular counts the most. This includes income received such as salary, pension, rent, royalty or income from any other regular resource.

It may not be possible to estimate some incomes, like interest & dividend incomes, bonuses & income from business, accurately on a monthly basis. In such situation an annual estimate can be made & divide it by 12.

  • Expenses

Expenses should be divided in three categories in a budget: fixed, variable & discretionary.

Fixed expenses may include-  loan repayments, rent payments, insurance payments.

Variable expense includes- Electricity bills, telephone bills etc.

Discretionary expenses include – Dining out, movie tickets, club memberships, hobbies & other bills that don’t require a consistent payment.

It is a good idea to write down the fixed expenses first. Although variable expenses are regular as fixed ones, they are not the same each month. If there is any surplus after accounting for fixed & variable expenses, you may allocate funds for discretionary expenses & investments.

  • Separate wants & needs

After making list of expenses, check for items where costs can be cut or eliminated entirely. This is especially important during this critical period of next 18-24 months & this becomes more important if you are budgeting to eliminate debt or save money for a specific goal.

  • Get the family on board

For successful budgeting, everyone in the family needs to know & understand the budget. Your spouse, kids, elders must be aware of this budget plan & understand the limits of spending.

  • Review the budget periodically

A budget plan is not a “make & forget thing”. It is a working document. Follow the budget every month & make required changes according to the needs.

Analyze Insurance Needs

Since we are planning to handle contingencies that may arise in next 18-24 months, we must look into the insurance requirements of self & dependents. The purpose of buying life & health insurance is to protect our hard earned savings & in case of death of bread winner of family, the family should be protected with insurance amount.

Those who have not given a thought to buying a life & health insurance so far must buy one immediately, as insurance companies may also increase their premium rates due to this Covid-19 situation.

  • Buy a term plan of life insurance as it gives more risk cover in lesser amount than rest options
  • You can buy health insurance with family floater option which covers spouse & children also
  • You must buy a health insurance for dependent senior members of family as they are more vulnerable

Monitoring Budgets

Once you are through with the budget plan & working on it, it’s always advisable to monitor your budget & financial situation periodically. If the actual expenses are more or the actual income is less than the budgeted, it’s time to give the budget a close relook & take immediate action to make it more accurate.

The following may be suggested-

  • Control excessive expenses not planned under the budget
  • Check if expenses under a particular head were budgeted under another head
  • Check if there was one-time non-discretionary expense that overshoot the budget
  • If necessary, curb discretionary expenses to adjust for increase in expenses not planned earlier in the budget

Creation of Emergency Fund

None of us have the ability to forecast the future or predict the hurdles that lie ahead of us. Moments of crisis are inevitable & they usually cost money. This makes building an emergency fund a financial priority.

Experts always advocate to create an emergency fund of minimum 6 months of budget requirement. In my opinion, those who did not plan for it earlier must plan for at least 3 months’ requirement. In case of loss of job due to this Covid-19 scenario, one must be able to handle the budgeted need for at least 3 months.


One must understand, no one was prepared for the critical situation of Covid-19 lock down, however we can control our response to it. The more you are organized, less stress you will have. The purpose of this financial planning is to stay prepared & manage our finances well during next 18-24 months. In addition to the points I have mentioned, one can take expert advice to understand in length & prepare accordingly.

Do let me know your feedback about the article in comments box below & some of the ideas you have implemented for a positive change in budgeting


 II अवधूत चिंतन श्रीगुरुदेवदत्त II

Lock Down! The PAN INDIA Big Boss!!


All the “Big Boss” enthusiasts & fans must be familiar with the idea of getting confined inside a home with bare minimum groceries, clothing, disconnect with outside world, living with limited people & fighting & performing certain tasks on daily basis. So, the good news is all of us have a chance to compete with Big Boss contestants & become a celebrity in our own way by staying at home.

Before March this year, have anybody thought about anything like getting lock down at a certain place for more than 45 days? Did anybody think that, we may have to adjust with whatever grocery & basic amenities available for such a long duration? Also, just ask yourself, have anyone of us thought that we will handle this lock down from our homes with such an amazing patience?

None of us have thought & was prepared for the current lock down situation. But yet, most of us have handled it very well.

Many of us have witnessed willing full lock down of few celebrities in a TV show “Big Boss”. These celebrities stay inside a confined home for 45 days & gets paid for the stay & whole sorts of tasks that they perform. Final objective of everyone there was to be the last person standing & to win the prize money for the same.

We all are doing the same but with different attitude towards the situation. Contestants in the TV program fight & portrays fake love towards each other with the intention of winning the prize money. Whereas, all of us are staying inside our home & working hand in hand with our family to overcome this difficult challenge. We all are working for the reward of life & safety in the end of this lock down challenge.

Most of my male friends found it difficult initially to stay at home 24×7 with their better half with handling few household stuff & yet had to manage so many professional tasks by working from home. Similar is the scenario with some of the ladies as they are not used to their husband’s office work routine & their constant interference in household activities.

The reason for behavior of men I think is obvious, many of us think handling household tasks is responsibility of wife in a marriage primarily, even though she is a working professional.

However, this forced lock down has helped most of such individuals to grow in their approach & this will surely improve their bonding with their spouse.

This has become a new trend, you open your social media portal & you get so many pictures of new recipes made by men, women & couples together. Men doing house cleaning & helping and guess what, ladies are sharing these pics of their helping husbands on social media happily.

Positive side of this lock down could be, most of us who were not able to spend time with family are getting that time now. Above that, those who are married have an opportunity to understand each other’s work & daily life cycle.

Also, most of us must have realized by now that, we still have all the blessed things with us that are required to live a good life. We still have a shelter, food in the kitchen, business that’s still there, our knowledge & skill sets & above all our family.

Just think about those, who have lost some of these or all of these precious blessings. We can at least feel blessed about what is still there with us & start counting our blessings rather than feeling bad about the situation.

No one knows, what will be the scenario post lock down. However, we all can work upon few things which can definitely help us in longer run-

  • Make a list of everything that you still have (Count your blessings)
  • Rework your priority list of tasks
  • Re plan financial priorities & revisit the investment plan
  • Revisit & if needed, rework the loan repayment & insurance plans
  • Introspect & understand your areas of improvement on work front
  • Learn & add a new skill set to your Resume from multiple online options
  • Spare some time for family conversations while working from home
  • Spend time with kids & play like one
  • Make best use of this time towards bonding with your spouse
  • Reconnect with college friends & relatives (Enjoy the memory lane)
  • Seek help if needed & offer help to those who needs it

No one was prepared for this lock down & no one can prepare also as this is an unprecedented situation. However, we can very well plan & execute our response to this challenge.

Contestants in Big Boss show fight with each other & eliminate everyone around them. This is the only thing we have to ignore. By birth & nature we are social animals, so why to disconnect with our friends and family. We can overcome & excel in every situation by help & team work of our loved ones. Only thing is we need to stay connected with them.

One of the best skill one can learn during this tough time is,

“Seek help by asking for it when needed & offer help to those who are in need.”

In the end I just want to say, we all are from the “Dahi Handi” country & we all know how to crack the Dahi Handi.

So, let us stand close & shoulder to shoulder, give strength to others, let’s focus on the task at hand & let us crack that Dahi Handi & taste the sweetness of life again.

 II अवधूत चिंतन श्रीगुरुदेवदत्त II

कामगिरी व्यवस्थापन…

PerformanceManagement (1)

एका चर्चासत्राच्या निमित्ताने जून महिन्यात नागपुरतील कमिन्स इंजिनीरिंग कॉलेजच्या विद्यार्थ्यांशी भेटण्याचा योग आला.  साधारण ३ तास चाललेल्या या चर्चा सत्रात कॉलेज विद्यार्थ्यांचा उत्साह आणि अनेक विषयांप्रती त्यांचं असलेलं कुतूहल अनुभवण्याची संधी मला मिळाली. मी कॉलेज संपवून आता १६ वर्ष झाली आणि इतक्या वर्षांनी मला विचारांचा, कल्पनांचा ताजेपणा या भेटीमुळे अनुभवता आला. विद्यार्थी दशेत आपल्या सगळ्यांमध्ये असणारी अनेक विषयातील कल्पकता, कुतूहल आणि अमर्याद ऊर्जा,मला या भेटीमुळे पुन्हा अनुभवायला मिळाली.
या भेटी दरम्यान मला कमिन्स इंजिनीरिंग कॉलेजच्या प्राचार्यांना भेटण्याची देखील संधी मिळाली. हि त्यांची भेट माझ्यासाठी विशेष ठरण्याचे कारण म्हणजे आमच्या १० मिनिटांच्या संवादात त्यांनी दिलेला एक अति महत्वाचा विचार. ते म्हणाले, “विद्यार्थ्यांनी आयुष्यात एखादं पद मिळवण्याचे स्वप्नं ठेवण्यापेक्षा त्यासाठी कराव्या लागणाऱ्या प्रयत्नांवर आणि उपयुक्त ज्ञानावर लक्षं केंद्रित करावं. आपल्या सगळ्यांचे निर्णय हे फक्त तात्कालिक उद्दिष्टप्राप्ती करता न ठेवता, दूरगामी परिणामांसाठी निर्णय घ्यावेत.”
ह्या त्यांच्या विचाराने मला आत्मचिंतन करायला भाग पाडले. कारण, इतकी वर्ष सेल्स प्रोफेशनल म्हणून काम करताना कुठलंतरी पद मिळावं ,अमुक अमुक वार्षिक पगार मिळावा किंवा तात्कालिक उद्दिष्टांसाठीच  प्रयत्न करणारी मंडळी मला अनुभवास आली.  निव्वळ तात्कालिक गरजासांठी प्रयत्नं करण्याचा निर्णय हा आपल्याला तात्पुरता दिलासा देतो जरूर, पण थोडा खोलात जाऊन विचार केला तर असा लक्षात येईल कि असा निर्णय आपलं दीर्घकालीन नुकसानच करत असतो.

भगवदगीता आणि अॅलन बॉर्डर… 

भगवान श्रीकृष्णाने देखील गीतेंत हेच सांगितले आहे, आपल्या हातात कर्म करणे आहे, फळाची अपेक्षा करायचा अधिकार आपला नाही. आपण जर योग्य कर्म केलं तर परिणाम आपोआपच योग्य मिळेल. हि सोपी शिकवण आपल्याला समजायला थोडी कठीण आहे. म्हणून  प्रोफेशनल कॉर्पोरेट ट्रेनर्स  हि सोपी शिकवण कठीण करून आजच्या कॉर्पोरेट भाषेत सांगातात, “आपण रिझल्ट गोल पेक्षा परफॉर्मन्स गोल्स वर लक्ष्य केंद्रित करावं.”
ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा माजी कर्णधार अॅलन बॉर्डर ची त्याच्या संघाच्या खेळाडूंना दिलेली एक शिकवण मला इथे सांगावीशी वाटते. अॅलन बॉर्डर आपल्या खेळाडूंना सांगायचा कि, “तुम्ही रन काढायची काळजी घ्या आणि डॉलर्स स्वतःची काळजी स्वतःच घेतील. जर तुम्ही डॉलर्स च्या काळजीत रन काढायला चुकलात तर ना रन मिळणार आणि ना हि  डॉलर्स.”  या शिकवणीचा अर्थ इतकाच कि तुम्ही कामगिरी वर लक्षं केंद्रित करा,  परिणाम आपोआप चांगला होईल, पण जर आपण परिणामाच्या दडपणाखाली राहिलो तर कामगिरीवर पण प्रतिकूल परिणामच होईल.
आपल्या इथे अगदी शाळेत जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांपासून ते अनेक वर्ष नोकरी करणाऱ्या प्रोफेशनल पर्यंत विचार केला तर असं लक्षात येईल कि, आपण सगळे आणि आपल्या सभोवतालची मंडळी आपल्याला फक्त सर्वोत्तम परिणामासाठी ढकलत असतात. आपणही मनात भीती उत्पन्न करून जर हवं ते उद्दिष्ट नाही मिळालं तर काय या भीतीने सतत झटत असतो. परिणाम काय तर निकालाच्या भीतीने आपण कामगिरीवर दुर्लक्ष करून ढिसाळ परिणाम स्वीकारत आयुष्य घालवत असतो.

शॉर्ट टर्म टॅक्टिक आणि त्यांचे परिणाम…  

उदाहरण द्यायचं झाल्यास, आम्ही सेल्स प्रोफेशन मध्ये काम करताना एक दडपण नेहमी बाळगत असतो, जर हा मोठा ऑर्डर मला नाही मिळाला तर, जर हा ऑर्डर दुसऱ्या एखाद्या कंपनीला मिळाला तर, माझ्या बॉस समोर मी हा ऑर्डर मिळवू नाही शकलो तर. हे दडपण अंतिम परिणामाचा गरजेपेक्षा जास्त विचार केल्याने निर्माण होतं आणि अशाच दडपणामुळे  शॉर्ट टर्म टॅक्टिक करून प्रसंगी अनुचित प्रकार करून तो ऑर्डर पूर्ण करण्याचा प्रयत्न अनेक प्रोफेशनल करतात.
अशा  शॉर्ट टर्म टॅक्टिकमुलळे कधी कधी तात्कालिक यश मिळतं जरूर, पण ग्राहक, कंपनीतील सहकारी आणि इतर सगळ्या सहकाऱ्यांसोबत दीर्घकालीन  संबंध प्रस्थापित न होता अनेक अडचणी निरंतर तयार होत असतात. याच ठिकाणी जर सेल्स प्रोफेशनलने ग्राहकाची गरज ओळखून ती पूर्ण करायला लागणाऱ्या कामांच्या प्रक्रियेवर लक्ष केंद्रित केलं तर उचित उद्दिष्ट साध्य करायला मदत होते आणि दीर्घकालीन सेल्स रिलेशन ग्राहकांसोबत तयार होतात.
एका अमेरिकन कार कंपनीचं उदाहरण इथे मला द्यावंसं वाटत.
एका अमेरिकन कार कंपनीची टीम एकदा जॅपनिज कार असेम्बली लाईन बघायला जपान मध्ये गेली होती. त्या असेम्बली लाईन च्या शेवटी नेहमीप्रमाणे कार चे दरवाजे बसवण्याचे काम सुरु होते. या संपूर्ण प्रक्रियेत अमेरिकन टीम ला एक महत्वाची गोष्ट गहाळ वाटली. साधारणतः अमेरिकेतही असेम्बली लाईन च्या शेवटी कार ला दरवाजे बसवतात आणि ते बसवताना एक माणूस रबरी हातोडीने कारच्या दरवाज्यांच्या कडा ठोकून त्या बसवत असतो. जपानच्या संपूर्ण असेम्बली लाईन मध्ये कुठेच हा प्रकार अमेरिकन टीम ला दिसला नाही.
अमेरिकन टीम ने  जॅपनिज टीम ला विचारलं, तुमची संपूर्ण असेम्बली लाईन आमच्या लाईन सारखीच आहे ,पण कार चे दरवाजे  कुठलीही ठोकपीट न करता उत्तमरीत्या कार मध्ये बसतील हे तुम्ही कोणत्या क्षणी ठरवलं?
जॅपनिज टीम लीडर ने हसून उत्तर दिलं, “ज्यावेळी आम्ही या कार डिझाईन करत होतो त्याच वेळी.”
जपानच्या ऑटो प्लांट मध्ये त्या लोकांनी समस्या आल्यावर विचार करून, डाटा जमवून कुठलीही तात्कालिक जमवाजमव करण्यापेक्षा सुरुवातीलाच उत्तम परिणाम डिझाईन केलं  होतं . जर त्यांना उचित परिणाम मिळाला नसता, तर त्यांनां कळलं असतं  कि या प्रक्रियेच्या सुरुवातीलाच कुठलातरी निर्णय चुकला म्हणून असं झालं असेल. .
शेवटी काय तर, अमेरिकन आणि  जॅपनिज या दोन्ही कार मध्ये हवे तसे दरवाजे बसून कार विकल्या जातात, फक्त जॅपनिज ऑटो प्लांट मध्ये हातोड्यांचा आणि दार ठोकण्यासाठी कर्मचाऱ्याला पगाराचा खर्च होत नाही. त्याहीपेक्षा महत्वाचं म्हणजे, उत्तम डिझाईनमुळे अपघातादरम्यान जॅपनिज कार चे दरवाजे हे अमेरिकन कारपेक्षा जास्त सुरक्षित असतात हे सिद्ध झालं  आहे.
अमेरिकन कंपनीने जे रबरी हातोडीने केलं ते फक्त एक उदाहरण आहे हे समजायला कि, काही लोकं आणि कंपन्या कुठल्या पद्धतीने काम करतात. ज्यावेळी  केलेल्या योजनेनुसार परिणाम येत नाहीत, तेव्हा असे लोकं आणि कंपन्यां कुठल्यातरी तात्कालिक योजना राबवतात ज्यांना आपण शॉर्ट टर्म टॅक्टिक म्हणत असतो आणि हवा तो परिणाम येत पर्यंत असे उपाय सुरूच राहतात.
हे  शॉर्ट टर्म टॅक्टिक खरंच किती परिणामकारक असतात? आपण केलेली प्रत्येक सूचना, केलेलं प्रत्येक काम, परिणामांची अपेक्षा फक्त एका गोष्टीवर अवलंबून असते, ते  म्हणजे आपण घेतलेला  योग्य निर्णय. कारण, कारचे दरवाजे हे उत्तम डिझाईन करून पण बसवता येतात आणि ठोकपीट करूनही. सेल्स प्रोफेशनल उत्तम प्रोसेस अवलंबून सेल्स आणू शकतो आणि प्रोसेस मॅनिप्युलेट करूनही.
अश्या केलेल्या शॉर्ट टर्म टॅक्टिकमुळे तात्कालिक यश कदाचित मिळतही असेल पण दीर्घकालीन यशासाठी या उपायांचा आणि सवयींचा काहीच उपयोग होत नाही. त्यापेक्षा आपण आपले ठरवलेले ध्येयं गाठायला लागणाऱ्या प्रयत्नांचा आणि सगळ्या उपयुक्त साधनांचा योग्य विचार करून प्रत्येक टप्प्याची नीट योजना केली तर त्याचा अधिक उपायोग होईल. शिवाय प्रत्येक टप्प्यावर आपण  सुरु असलेल्या प्रयत्नांचं परीक्षण पण करू शकतो आणि  योग्य ते निर्णय आणि बदल त्या त्या क्षणी करायला मदत होते.
आपण विद्यार्थी,व्यावसायिक,नोकरदार किंवा गृहिणी असलो तरी सगळयांना आपल्याला हवं असलेलं ध्येय गाठायला आवडतं, फक्त ध्येयासाठी प्रयत्न करताना परिणामांचं दडपण न बाळगता केलेल्या योजनेवर आणि त्याच्या प्रयत्नांवर लक्ष केंद्रित केलं तर आपल्याला यश अधिक सोयीस्कर पद्धतीने मिळेल असं मला वाटतं.

आपल्या ध्येयासाठी योजना करताना खालील काही बाबींचा विचार केला तर फायद्याचं ठरेल असं मला वाटतं –

  • ध्येयं गाठायला मदत होईल अश्या सर्व प्रयत्नांची यादी तयार करा आणि नंतर सर्व कामांची पायरीनुसार विभागणी करा. 
  • सर्व उपयुक्त साधनांची यादी करून आपल्या योजनेच्या कुठल्या टप्प्यावर कुठलं साधन वापरायचे ते निश्चित करा. 
  • पायरीनुसार कामांची योजना केल्याने आपण कामांवर चांगलं लक्ष्य केंद्रित करू शकू आणि जर काही चुकलं तर चूक शोधायला देखील अश्या योजनेमुळे फायदा होईल. 
  • आपण ठरवलेली योजना पायरी दर पायरी यशस्वी केल्याने आपला आत्मविश्वास पण टिकून राहतो आणि अंतिम परिणामांची व्यर्थ चिंता देखील मनात येत नाही.  
                                                                        II अवधूत चिंतन श्रीगुरुदेवदत्त II

सकारात्मक वृत्ती # १


मागील महिन्यात  ” पर्सनल इफेक्टिव्हनेस”  या विषयावर ट्रेनिंग सेशन मध्ये भाग घेण्याची संधी मिळाली. “Dale Carnegie Institute”  तर्फे हे ट्रेंनिंग आमच्या कंपनीने आयोजित केले होते. “Dale Carnegie Institute” हे नाव ऐकून साहजिकच मी पण स्वतःला नशीबवान समजत होतो आणि ट्रेनिंग कोर्स पूर्ण झाल्यावर जाणवले कि हे इन्स्टिटयूट इतके यशस्वी कसे झाले ते.

माझ्या एका मित्राने या ट्रेंनिंग वर प्रतिक्रिया देत म्हंटले कि, असे ” Self Help Training”  चे कंटाळवाणे  ज्ञान आम्हाला कॉर्पोरेट लेवल वर अनेकदा मिळत असतं आणि म्हणून आता मला जास्त ज्ञानाची गरज नाही.  अशीच काही प्रतिक्रिया एका परिचित ज्येष्ठ व्यक्तीने दिली. ते म्हणाले, आयुष्यात मी सगळं काही मिळवले आहे आणि मी स्वतःच  सर्वज्ञानी असल्यामुळे मला इतर कुठल्या ज्ञानाची गरज नाही, असा काहीसा त्यांचा आविर्भाव होता.

मागील १५ वर्षात अनेकानेक ट्रेनिंग कोर्सेस मध्ये भाग घेतल्यावर एक मात्र मला जाणवले, ह्या सगळ्या ट्रेनिंग चा उपयोग करून घेण्यासाठी सर्वाधिक महत्वाचे काही स्वभावगुण आपल्यात हवे. हे गुण  म्हणजे  प्रामाणिकपणा, नम्रता, शिस्त, मेहनत करण्याची तयारी आणि त्याही पेक्षा मोठं म्हणजे सकारात्मक वृत्ती . कारण सकारत्मक वृत्ती आपल्याकडे असेल तरच आपण आधीचे सगळे गुण आत्मसात करू शकतो.

जगात काही लोकं, कंपन्या, संघटना इतर सगळ्यांपेक्षा जास्त यशस्वी होतात, याचं मुख्य कारण म्हणजे  हि मंडळी इतरांपेक्षा अधिक प्रभावी आणि सकारात्मक  विचार करून कृती करत असतात. आता जर कुणी स्वतःला देवासारखे सर्वज्ञानी समजत असेल, तर त्यांच्याकडे नवनवीन ज्ञान आणि सकारात्मक  विचार  येणार तरी कसे ?

सकारात्मक वृत्ती असणारी भारताची खेल रत्न …. 

आपल्या सगळ्यांना “दिपा  कर्माकर”  हे  नाव माहिती असेल.  हे नाव बऱ्याच लोकांना २०१६ च्या रिओ ऑलिंपिक मुळे माहिती झाले .  दिपा कर्माकर भारताकडून ऑलिम्पिक  मध्ये जिमनॅस्टीक प्रकारात भाग घेणारी पहिली महिला आहे, विशेष म्हणजे मागील ५२ वर्षात १२५ कोटींच्या देशात हा पराक्रम करणारी ती पहिली भारतीय महिला आहे. रिओ  ऑलिम्पिक मध्ये दिपाने नेत्रदीपक कामगिरी करत चवथे स्थान पटकावले. २०१४ ग्लासगो कॉमनवेल्थ मध्ये ब्रॉन्झ पदक, एशिअन जिमनॅस्टिक चॅम्पिअनशिप मध्ये ब्रॉन्झ पदक आणि २०१८ मध्ये आर्टिस्टिक  जिमनॅस्टिक  वर्ल्ड  चॅलेंज  मध्ये  गोल्ड मेडल जिंकणारी ती पहिली भारतीय आहे.

त्रिपुरा सारख्या छोट्या राज्यात अगरतला इथे दिपाचा जन्म झाला आणि वयाच्या ६ व्या  वर्षापासून दिपा जिमनॅस्टिक या खेळाचा सराव करते आहे.  दिपाच्या उपलब्धी या अधिकच विशेष  यासाठी आहेत कारण, त्या सगळ्या स्पर्धा तिने “प्रोडुनोव्हा ” या सगळ्यात कठीण  जिमनॅस्टिक प्रकार सादर करून मिळवल्या आहेत. ” प्रोडुनोव्हा” हा जिमनॅस्टिक प्रकार यशस्वीपणे सादर करणारी ती जगातील  मोजक्या ५ महिलांपैकी एक आहे.

रिओ ऑलिम्पिक नंतर दिपाने एका मुलाखतीत सांगितले कि, अगरतला इथे तिने  सुविधांअभावी  स्कूटर च्या सीटवर “प्रोडूनोव्हाचा ” सराव करून कौशल्य प्राप्त केलंय.  तिने सांगितले कि  २०१६ साली सुद्धा त्यांच्या राहत्या ठिकाणी रस्ते आणि इतर मूलभूत सुविधा नसल्यामुळे, तिने भेट म्हणून मिळालेली कार कंपनीला परत केली.  साध्या साध्या सुविधांचा अभाव सहन करत, आर्थिक दुर्बलता आणि इतर सगळ्या कष्टांवर प्रचंड मेहनतीने मात करणाऱ्या दिपा कर्माकर या भारताच्या मुलीचा सन्मान सरकारने “पद्मश्री” आणि “राजीव गांधी खेल रत्न पुरस्कार” देऊन केला आहे.

ह्याला म्हणतात सकारात्मक वृत्ती. आलेल्या सगळ्या अडथळ्यांना सामोरे जाताना, ध्येयपूर्तीसाठी  प्रचंड जिद्द आणि कष्ट करण्याची मनाची तयारी होते ती सकारात्मक वृत्तीमुळेच.

आपले आयुष्य हे अडथळ्यांच्या शर्यतीसारखे आहे , शर्यतीप्रमाणेच आपण सगळे अडथळे मोठी उडी घेऊन पार करू शकतो,पण ती उडी घ्यायला आपली तयारी असावी लागते.

काही लोकांसाठी येणारे अडथळे आणि अपयश हे स्वतःचे  गुण वाढवायची संधी असते, तर काही लोक अपयश आलं कि कायमचे निराश होऊन बसतात.

हे नैराश्य येण्याचं मुख्य कारण म्हणजे, त्यांच्या स्वभावातील सततची नकारात्मकता.

नकारात्मक वृत्तीचे कारण आणि दुष्परिणाम… 

नकारात्मक व्यक्तीची  मेहनत  करण्याची इच्छा आणि ऊर्जा जर काही हिरावून घेत असेल, तर ते म्हणजे त्या व्यक्तीचे स्वतःचेच  नकारात्मक विचार .

हि व्यक्ती स्वतःतील नकारात्मकता  फक्त स्वतःपूर्ती मर्यादित न ठेवता आपल्या सभोवतालच्या सगळ्या लोकांमध्ये ,ऑफिसमध्ये, परिवारात, समाजात आणि  मित्र मंडळींमध्येसुद्धा पसरवत असते.

सकारात्मक वातावरणात सर्वसामान्य व्यक्ती असामान्य कर्तृत्व दाखवू शकते, तर नकारात्मक वातावरणात एक प्रतिभासंप्पन व्यक्ती सुद्धा अयशस्वी होते. आपण आपल्या  वागण्यातून आणि  बोलण्यातून सभोवताली कुठल्या प्रकारचं वातावरण तयार केले आहे याचा प्रत्येकाने  विचार करावा, कारण  या वातावरणाचा परिणाम आपल्यासोबत सगळ्यांवर होत असतो.

लहानपणापासून आपला स्वभाव आणि सकारात्मक अथवा नकारात्मक वृत्ती घडत असते आणि शेवटपर्यंत आपल्या सोबत असते.

आपण बोलताना कुणाबद्दल सहजतेने बोलत असू, “अमुक अमुक व्यक्तीला लहानपणापासून विशिष्ट वातावरण मिळाले म्हणून ती व्यक्ती आता तसे  वागते.”  विचार केल्यास हे वातावरण म्हणजे त्या व्यक्तीचे  घरातले, शाळेतले, कॉलेज मधले ,समाजातील वातावरण आहे. हे वातावरण चांगलं असो अथवा वाईट, त्या व्यक्तीला आयुष्यातील गोड आणि कडू अनुभव देत असतं आणि त्यातूनच कुण्याही व्यक्तीचा स्वभाव आणि वृत्ती घडत जाते.

खालील काही गोष्टी व्यक्तीच्या स्वभावात परिणामकारक ठरतात-

  • घरातील, शाळेतील, कॉलेजमधील आणि ऑफिसमधील सदस्यांचा सकारात्मक किंवा नकारात्मक प्रभाव
  • टेलिव्हिजन, सोशल मीडिया, इंटरनेट, वर्तमानपत्रं, मासिकं आणि सिनेमा
  • धार्मिक आणि सांस्कृतिक पार्श्वभूमी
  • सामाजिक आणि राजकीय वातावरण

नकारात्मक वृत्तीच्या व्यक्तीत खालील काही दोष आपल्याला  मुख्यतः आढळून येतील-

  • स्वभावात सततचा कडूपणा
  • शीघ्रकोपी आणि दीर्घद्वेषी स्वभाव
  • सततच्या आरोग्यविषयक समस्या
  • स्वतःसाठी आणि इतरांसाठी सतत तणावपूर्ण वातावरण निर्माण करणे
  • स्वतःसोबतच इतरांवरही अविश्वास असणे
  • आयुष्यात ध्येयशून्यता असणे
  • सतत अपयशाची भीती बाळगणे आणि प्रयत्न करणं टाळणे

आजच्या भागात आपण नकारात्मक वृत्तीचे दुष्परिणाम याबाबत विचार केलाय. पुढील भागात सकारात्मक वृत्तीचे फायदे  आणि  काही उदाहरणांचा विचार करूया.

खालील लिंक वर  क्लिक करून ,आधीच्या माझ्या पोस्ट आपण वाचू शकता.


                                        II अवधूत चिंतन श्रीगुरुदेवदत्त II

आयुष्यात आपला आदर्श कोण व का?


जीवनातील आपले आदर्श नक्की कोणते… 

आपण अनेकदा अनुभवलं असेल कि बरेच लोक आपल्याला सांगतात, आम्ही अमुक अमुक व्यक्तिला आमचा आदर्श मानतो. अगदी आदर्शच नसले तरी आपल्यावर कुण्यातरी व्यक्तिचा विशेष प्रभाव आहे असं बरेच लोकं सांगतात.
अनेकांसाठी  त्यांचे आई ,वडील, शिक्षक,भावंडांपैकी कुणी,तर कधी इतिहासातील किंवा वर्तमानातील कुणी थोर व्यक्ति असं कुणीही आदर्श होऊ शकतात. गमतीचा भाग म्हणजे अनेक लोकांचे आदर्श त्यांच्या वयानुसार बदलत असतात आणि काही मंडळी तर रोज नवे आदर्श देखील ठेऊ शकतात. असो.


आपण आदर्शांचा विचार करतो त्यांच्याकडून काही प्रेरणा घेण्यासाठी, ध्येयपूर्तीसाठी दिशादर्शक म्हणून किंवा अपयश आल्यावर नाउमेद न होता आदर्शांकडून प्रेरणा घेऊन परिश्रम करण्यासाठी.
आपल्या आयुष्याच्या ध्येयाची आणि त्यासाठी लागणाऱ्या नियोजनाची स्पष्टता आपल्याला असेल तर आदर्श डोळ्यासमोर ठेवताना आपली चूक होणार नाही हे निश्चित.
खाली दिलेल्या लिंक वर क्लिक करून आपण ध्येय निश्चिती आणि त्यासाठीचे नियोजन याविषयीची माहिती वाचू शकतो.


मला आठवतं माझ्या बालपणी रामायण,महाभारत यांसारख्या काही ऐतिहासिक मालिकांमुळे आम्ही कधी श्रीराम, श्रीकृष्ण तर कधी छत्रपती शिवाजी, लोकमान्य टिळक, टिपू सुलतान यांना आपला आदर्श समजायचो. मालिका बदलली कि आदर्श बदलायचे.
पुढे १०वी -१२वी पर्यंत येता येता आम्ही सिनेकलाकारांना आपला आदर्श समजू लागलो होतो. सिनेकलाकारांची नक्कल करणे, तसेच कपडे घालणे, दाढी-केस  त्यांच्याप्रमाणे ठेवणे हे सगळे उद्योग आमच्यापैकीं अनेकांनी केलेले आहेत.
परंतु  मला वाटतं आपल्या देशात मुलांना आणि त्यांच्यापैकी अनेकांच्या पालकांना सगळ्यात जास्त वेड जर कुणी लावल असेल तर सचिन तेंडुलकर नावाच्या अवलियाने. १९९० आणि २०००च्या दशकातील दोन पिढ्या या माणसाने पागल केल्या अस म्हंटलं तरी अतिशयोक्ति होणार नाही. अवघा देश आपली सगळी कामं बाजूला ठेऊन या माणसाला खेळताना बघायला तयार असायचा आणि तो चांगला खेळावा म्हणून अनेक लोक प्रार्थना देखील करायचे हे आपल्याला ठाऊक आहे.

आपल्या आदर्शांसारखे होण्याचा खटाटोप…

आपल्याला असे अनेक लोक माहित असतील जे स्वतःच्या आदर्शांप्रमाणे यशस्वी होण्यासाठी प्रामाणिक प्रयत्न करत असतील आणि काही असेही असतील जे बोलताना अमुक आदर्श व्यक्तीबद्दल बोलतील आणि वागतील काही वेगळंच.
आपल्यापैकी अनेकांनी वर आलेल्या नावांपैकी किंवा अजून कुणाला तरी आयुष्यात आपला आदर्श नक्कीच समजल असेल. आता खरा खरा विचार करा, ह्या आदर्शांजवळ असलेले गुण आपल्यात यावे यासाठी किती लोकांनी प्रामाणिक प्रयत्न केलेले असतील? त्यांच्यासारख जगण्याचा किती लोकांनी प्रयत्न केला असेल?

खरंच इतक सोपी आहे का छत्रपती शिवाजी, ए.पी.जे. अब्दुल कलाम, तेंडुलकर, लता मंगेशकर होणं? आयुष्याचा प्रत्येक क्षण आणि देहाचा प्रत्येक कण झिजवल्यावर हि नावं इतकी मोठी झाली आहेत.

बाकी सगळे सोडा, सचिन तेंडुलकर होणं तरी सोपी आहे का? तेंडुलकरचे यशस्वी जीवन बघताना त्यानी केलेल्या प्रचंड मेहनतीचा, आयुष्यातील अनेक त्यागांचा, त्याच्या वैयत्तिक आयुष्यातील तसेच क्रिकेटच्या कारकिर्दीतील चढ उतारांचा विचार देखील कुणी करत असेल का? फक्त बोलायचं म्हणून तेंडुलकर आमचा आदर्श आहे असे अनेक लोक सांगतील पण ध्येयप्राप्तीसाठी त्याच्यासारखं जगण्याचा प्रयत्न करणारे फार थोडे असतील.
आदर्श डोळ्यासमोर ठेवताना चूक झाली कि आपली गडबड झालीच म्हणून समजा. उदा. कुणाला जर पैलवान व्हायचं असेल तर त्याने हनुमानाला आदर्श ठेवलं तर समजू शकतो पण जर याच व्यक्तीने एखाद्या चित्रकाराचा किंवा गायकाचा आदर्श ठेवला तर कसं चालेल?

पालकांच्या होणाऱ्या काही चुका… 

एक व्यक्तीने छत्रपती शिवाजी महाराजांवरील व्याख्यान ऐकून उत्साहात दहा लोकांत सांगितलं, माझ्या मुलाला मी शिवाजी सारखं लढायला शिकवणार. योजना चांगली आहे, फक्त अडचण अशी आहे कि शिवाजी लढला कसा हे अनेकांना ठाऊक आहे पण शिवाजी घडला कसा याचा विचार करायला कुणाकडेच वेळ नाही.
याच व्याख्यानात दुसऱ्या एका व्यक्तीने वक्त्याला प्रश्न विचारला, मला तर मुलगी आहे मग मी तिला शिवाजीचा आदर्श कसा सांगू?


शिवाजी व्यक्ती नसून वृत्ती आहे, संस्कार आहे हे आपण कधी लक्षातच घेतलं नाही आणि संस्कार हा मुलगा कि मुलगी हे पाहून आपण करणार काय?
ज्या महानायकाने हृदयात राम ठेऊन अवघं महाभारत घडवलं त्याला आपण एका विशिष्ट चष्म्यातूनच बघितलं. जे शिवचरित्र अनुकरणीय आहे ते कपाटात किंवा देव्हाऱ्यात ठेवण्याचा हा परिणाम कि आज अनेक पालक शिवाजी महाराजांबद्दल योग्य ती माहिती देखील मुलांना देऊ शकत नाही.


अनेकदा आपण बघतो, बरेच पालक आपल्या मुलांमधे विराट कोहली, सायना नेहवाल, कल्पना चावला, अमिताभ बच्चन यांसारख्या अनेकांना शोधत असतात. त्यासाठी मुलांवर अनाठायी दडपण देखील दिलं जात आणि मुलं देखील त्या दडपणाखाली पालकांनी ठेवलेल्या आदर्शाप्रमाणे होण्याच्या धावपळीत लागतात. त्यातील काही यशस्वी होतात तर काही नेहमीसाठी स्वतःच अस्तित्व  शोधत आयुष्यभर भटकत राहतात.
हि सगळी मंडळी त्या त्या वेळची सगळ्यात यशस्वी व्यक्तिमत्व आहेत ज्यांचं नाव इतिहासात अजरामर झालेल आहे. ह्या व्यक्तिमत्त्वांचा आदर्श पालकांनी मुलांना सकारात्मक पद्धतीने घालून दिला तर मुलांना नक्कीच फायदा होईल. पालकांनी याबाबत हवी ती काळजी घेऊन आपल्या मुलांना ह्या अनेक आदर्श जीवन चरित्रातील माहिती आणि बारकावे व्यवस्थित सांगितले तर मुलांना दडपण न येता त्यांना प्रेरणाच मिळेल असं मला वाटतं.

आयुष्यात आदर्श असावेत कि नसावेत…

आयुष्यात ध्येयप्राप्ती साठी आदर्श ठेवायची. नक्की ठेवायची, पण त्यांचं जीवन चरित्र वाचून -समजून आपलं आयुष्य चांगलं घडवायला.
नेहमी लक्षात असावं कि हि मंडळी आपल्या आयुष्यात आपले सद्गुण वाढवायला आहेत,आपल्या आयुष्यात वेळोवेळी मार्गदर्शन करायला आहेत.
आपल्या आदर्शांचा विचार करताना आपण खालील काही बाबींचा विचार केला तर त्याचा फायदा होईल अस मला वाटतं-
  • आपली अभिरुची ओळखून आपल्या आयुष्याचं ध्येय सगळ्यात आधी निश्चित करा.   
  • त्या ध्येयपूर्तीसाठी आपण अमुक व्यक्तीला आदर्श का मानतो ह्याचा विचार आधी करा. गरज असल्यास पालकांची किंवा शिक्षकांची,वरिष्ठांची मदत घ्या.   
  • त्या आदर्श व्यक्तीचे चरित्र वाचून अथवा समजून त्यातील गुण आत्मसात करण्यासाठी प्रयत्न करा. 
  • ह्या आदर्शाचा  विचार करताना त्या प्रेरणेने आपलं वेगळ व्यक्तिमत्व घडवण्यासाठी सतत प्रयत्नशील रहा. 
  • अपयश हे कुणालाच चुकलेलं नाही. अगदी आपण ठेवलेल्या आदर्शाला सुद्धा नाही हे लक्षात असू द्या. अपयश आलं तरी खचून जाऊ नका. 
  • आपण ठेवलेल ध्येय गाठायला लागणारे काही गुण म्हणजे दुर्दम्य इच्छाशक्ती,प्रचंड मेहनत आणि प्रामाणिकपणा. आपल्या आदर्शाचे चरित्र वाचताना ह्या गुणांचा नक्की ध्यास घ्या.  
आपल्या आयुष्यातील दीपस्तंभासारखे आदर्श, आयुष्यातील ध्येयांबद्दलची स्पष्टता,आपल्यातला प्रामाणिकपणा आणि आपली मेहनत आपलं जीवन  समृद्ध करते, हे मात्र नक्की.

II अवधूत चिंतन श्रीगुरुदेवदत्त II 

ध्येयप्राप्तीसाठी नियोजनाचे महत्व

कॉर्पोरेट सेक्टर च्या प्रोजेक्ट मिटींग चा ज्यांना अनुभव आहे त्यांना एक वाक्य कदाचित ओळखीचं असेल “What’s your Action Plan?” 
कुठल्याही निश्चित उद्दिष्टप्राप्तीसाठी एक कृतिशील नियोजन गरजेचं असतं म्हणूनच हा प्रश्न महत्वाचा असतो. 

काही लोकं या प्रश्नावर त्यांची सखोल मतं मांडतात, काही लोकं शांत बसतात, तर काही म्हणतात या उगीचच्या कागदी प्लॅन्सची आम्हाला काहीच गरज नाही.

परिणाम काय तर जी मंडळी “What’s your Action Plan?” या प्रश्नाचं उत्तर देऊ शकतात ते इतर मंडळींचं नेतृत्व करतात आणि इतर मंडळींच्या कामाचा उपयोग स्वतःच्या प्रगतीसाठी करून स्वतःच एक वेगळं स्थान निर्माण करतात.

Continue reading “ध्येयप्राप्तीसाठी नियोजनाचे महत्व”

“ध्येयनिश्चिती”-आयुष्यात यशाची पहिली पायरी

प्रचंड मेहनत करूनही असमाधान का यावं?

आपण सगळे रोज दिवसरात्र भरपूर मेहनत करत असतो, अगदी सकाळी दिवस निघाल्यापासून ते रात्री झोपी जात पर्यंत निरनिराळी काम आपण अथक करत असतो. हि निरनिराळी काम करताना साहजिकच आपण घरच्यांपासून, मित्रांपासून,जवळच्या लोकांपासून नकळत दूर जात असतो.

बरं दिवसभर केलेल्या कामांचं समाधान रात्री झोपताना नेहमी असतंच अस नाही, उलट दुसऱ्या दिवशीच्या कामांच्या नियोजनात आपण घरात अनेकदा गंभीर वातावरण निर्माण करत असतो.

आता जरा एकांतात स्वतःला विचारा हे सगळं कशासाठी करतोय आपण? काय मिळवायचा आहे आपल्याला? आयुष्यात आपलं ध्येयं काय?

जर मनापासून खरा विचार केला तर अनेकांना अस जाणवेल कुठल्याही निश्चित ध्येयाशिवाय आपण इतकी वर्ष झटत आलो. आपल्या सभोवताली बघितलं तर अनेक लोकं दिसतात जी फक्त आलेला दिवस पुढे ढकलत दिवसभर झटत असतात. अनेकांना असे प्रश्न पडतात कि आपण इतकी मेहनत करतो तरी आपल्या आयुष्यात आनंद किंवा समाधान का नाही?

कदाचित हि सगळी मेहनत आणि प्रयत्न करण्यामागचा नेमका उद्देश आणि ध्येयनिश्चिती नसल्यामुळे प्रयत्नांती असमाधान येत असावं अस मला वाटतं.

आयुष्यात निश्चित ध्येय असण्याचे फायदे… 

आमच्या कंपनीच्या एका जागेसाठी काही उमेदवारांची मुलाखत घेण्याचा योग आला, काही नेहमीचे प्रश्न आणि त्यांची मजेशीर उत्तरं ऐकायला मिळाली. तुमचं आयुष्यातील ध्येयं काय? या प्रश्नावर काही मजेशीर उत्तरं आली

 मला महागडी कार घायची आहे, जगभ्रमंती करायची आहे, निरनिराळे व्यंजनं करून खायचे आहेत असे अनेक उत्तरं या प्रश्नासाठी आले. एक उत्तरं जे विशिष्ट लक्षात राहण्यासारखा आहे ते म्हणजे  मला पुढल्या १५ वर्षात नॅशनल मॅनेजर होऊन टिम लीड करायची आहे. आमच्या टीम ने त्या उमेदवाराला त्याच्या या उत्तरासाठी कंपनीत निवडलं.

अस काय विशेष होत त्या उत्तरात? कारण इतर उमेदवार देखील समतोल गुणवत्तेचे होते, मग त्या उमेदवारात अस काय होतं? त्या एका उत्तरामुळे मुलाखत घेणारे हुरळून जाण्याइतपत आमचे लोक नवखेही नव्हते.

लक्षात अस आलं कि त्या उमेदवाराच्या मनात  त्याचा  निश्चित उद्देश,ते मिळवण्यासाठी करण्याचे प्रयत्न आणि ध्येयप्राप्तीसाठी लागणारे गुण ह्या संकल्पना अगदी स्पष्ट होत्या.

इथे इंग्रजीतलं एक वाक्य लक्षात घेण्यासारख आहे,

” You don’t hire for skills,you hire for attitude.You can always teach skills.”  

त्या उमेदवाराला त्याच्या कौशल्यापेक्षा त्याच्या सकारात्मक वृत्ती साठी कंपनीनी निवडलं होतं, आणि हि वृत्ती तयार झाली होती त्याच्या निश्चित ध्येय संकल्पनेतून.

आपल्याला आयुष्यात काय मिळवायच आहे,नक्की आपलं ध्येय काय? हेच जर आपल्याला माहित नाही तर मग आपण त्यासाठी नियोजन आणि प्रयत्न कसे करणार? आणि नियोजनशून्य मेहनत ध्येयप्राप्ती न करता उलट आयुष्यात असमाधान निर्माण करते.

आपण इतिहासातील किंवा सध्याची कुठलीही यशस्वी व्यक्तिमत्व बघा, अगदी छत्रपती शिवाजी महाराजांपासून ते अब्दुल कलामांपर्यंत. एका विशिष्ट ध्येयाने झपाटलेली हि  सगळी मंडळी आहेत हे तुम्हाला जाणवेल. ह्या सगळ्या मंडळींनी त्यांच्या आयुष्यात अपरिमित कष्ट भोगत, अविश्रांत परिश्रम आणि सकारात्मक वृत्ती यांच्या जोरावर यश संपादन केलं आहे.

मनात ध्येयनिश्चिती असली कि होणारे कष्ट हे जीवन समृद्ध करणाऱ्या शिक्षणाचा भाग वाटतात आणि सकारात्मक वृत्ती निर्माण होऊन सगळे परिश्रम आनंदाने घडत असतात.

ध्येयनिश्चिती संबंधी करावयाचा विचार

आयुष्यात यशस्वी होण्यासाठी खालील काही बाबींचा विचार केला तर फायद्याचं होईल अस मला वाटतं-

  • आपल्याला आयुष्यात कुठलं ध्येय मिळवायचं आहे ते सगळ्यात आधी निश्चित करा. 
  • ध्येय निवडताना आपल्या स्वभावाचा, आवडीचा विचार देखील करावा.  
  • हे ध्येय मिळवण्याचा अवधीसुद्धा निर्धारित असावा.  
  • ठरवलेलं ध्येय हे फार सोपी नसावं किंवा साध्य करायला फार कठीणही नसावं. आपण केलेल्या प्रयत्नात आपली दिवसागणिक प्रगती होईल अस ध्येय ठेवावं. 
  • दीर्घकालीन ध्येय मिळवण्यासाठी अनेक अल्पकालीन उद्दिष्ट ठेऊन त्याच नियोजन करता येईल.  
  • आपले गुण निरंतर ध्येयप्राप्तीसाठी वाढवत राहण्यासाठी उपलब्ध सगळ्या संसाधनांचा वापर करू शकतो. ( उदा. विविध पुस्तकं, इंटरनेट, त्या क्षेत्रातील जाणकार व्यक्तीच मार्गदर्शन). 
  • आपल्या परिवारातील लोकं आपली फार मोठी शक्ती असतात. त्यांचं  मार्गदर्शन आणि साथ ध्येयनिश्चिती आणि प्राप्ती साठी नेहमी विचारात घ्या. 

आपण आयुष्यात ठेवलेली ध्येय गाठताना आपल्याला एक लक्षात येईल ध्येयप्राप्ती हे अंतिम गंतव्य नसून तो एक प्रवास आहे जो आपलं जीवन समृद्ध करत असतो. शेवटी काय ह्या सगळ्या प्रयत्नांमुळे ध्येयप्राप्ती सोबत आपल्या आयुष्याला आणि विचारांना धार लागते हे निश्चित.

  II अवधूत चिंतन श्रीगुरुदेवदत्त II